Why One Macedonian Man Is Breaking His Vow to Never Protest Again · Global Voices
Vesna Ilievska

Tome (right), out on the streets as part of the Colorful Revolution protests on 27 April 2016. Photo by Vesna Ilievska CC-BY.
Last year, Tome Stankovski wrote on social media that he did not plan on participating in any more protests. The Russian language and literature teacher had been one of 42 people detained after police cracked down on protesters during demonstrations in Macedonia's capital Skopje, and he was rather shaken up by the experience.
Those protests were a response to leaked wiretap recordings implicating now former Interior Minister Gordana Jankuloska and former Prime Minister Nikola Gruevski, as well as other officials, in an attempt to conceal details from the official investigation into Martin Neshkovski's death, a young man who was beaten to death in 2011 by a police officer at an election victory rally for the ruling party. Around 5,000 people gathered in front of the government on May 5, 2015, regularly raising their hands in the air to demonstrate that the protest was peaceful.
However, sometime between 6:30 pm and 7:30 pm, the Ministry of Interior reported that protesters were throwing different objects at police; according to them, the protests had turned violent and so orders were given to disperse the crowd.
Soon, images and videos of police arresting people in the streets swept the internet. One of the people in them was Tome. Tackled and held to the down by police, he was arrested on the street while he said he was trying to calmly walk away from the commotion.
However, less than a year since that dreadful night, the 29-year-old with no tolerance for injustice and “a rebellious spirit by nature” is out on the streets again, this time joining the Colorful Revolution against state corruption and impunity. I spoke to him about his arrest, the aftermath and his decision to protest again.
VI: Why did you join the protests last year?
ТС: Дента, на 5-ти мај, бев на Саем на Книга каде имав убав и искулиран ден шетајќи по штандовите на саемот и бирајќи книги за читање по дома. Купив книги, беше убав ден, си дојдов дома, вклучив фејсбук каде видов како луѓе коментираат за прислушуван материјал каде тема беше убиството на Мартин Нешкоски. Од она што го видов и го слушнав, се згрозив, станав се качив на автобус и тргнав сам пред Влада да протестирам, каде веќе имаше насобрана толпа млади и гневни луѓе. Се приклучив каде со сиот глас протестирав, поради тоа што го чув.
TS: On May 5, 2015, I was at the book fair where I had a lovely and a very relaxing day just walking around the stands and choosing what books to get. I bought the ones I wanted, it was a beautiful day, I came home, opened my Facebook and saw people’s comments on the recorded wiretap material which focused on the murder of Martin Neshkovski. I felt sick to my stomach from what I saw and heard. I got up, I got on the bus and I headed alone towards the government to protest, where there already was a group of young and angry people. I joined the crowd and screamed my lungs out, because of what I had heard.
VI: What happened on May 5, 2015?
ТС: Во моментот кога пристигнав пред Влада, како што реков имаше насобрано илјадници млади и бесни луѓе. Многумина фрлаа со јајца по владата. Некои со камења. Некои ги спојуваа македонското, албанското, турското и српското знаме и само викаа: „Заедно сме посилни!“ Јас не фрлав никакви предмети. Го користев само својот глас. Се сретнав спонтано со многу познаници. Знам дека имаше помали инциденти и удари со полицијата од онаму каде што стоев јас, но не беше ништо сериозно, се додека во еден момент една група на луѓе, во главно маскирани, со маици преку глава и капи, фрлаа бекатони, камења, флаши кон полицајците. Не е мое да кажам дали тие луѓе беа намерно инфилтрирани провокатори да направат проблем.
Но, се гледаше дека врие и ситуацијата излезе од контрола, каде полицијата доби наредба преку единицата ЕБР да ја расчисти насилно толпата. Јас се повлекував колку што можев. Имаше насобрано многу луѓе, едни бегаа во паника, други се пресметуваа со полицијата, а трети беа со дигнати раце и не мрдаа. Но, веќе беше доцна. Ситуацијата ескалира. Полицијата употребуваше сила. Толпата се подели. Јас бев во еден дел од толпата каде веќе и не бев практично во толпа, туку бев малку поназад од физичкото пресметување помеѓу полицијата и дел од демонстрантите. Сите бегаа во паника. Во еден момент, си реков зошто да бегам. Не сум направил ништо лошо.
Приметив дека има специјални единици од сите страни, трчајќи некаде да фатат демонстранти. Јас во еден момент, сакајќи да се повлечам под една стреа, од несакана флаша или камен во глава, бев изненадно фатен од еден ЕБР кој со пцовки ме зграпчи. Јас бев со кренати раце и дланки велејќи: ееј ејј, ништо не направив, немам јас ништо. И пред воопшто да се докажам, бев треснат од земја, со два удара во тилот, легнат на стомак, каде се уште можев да зборувам: ејјј, немам ништо направено лошо. Шокантниот момент беше кога на тој еден и крупен ЕБР му се придружија колегите, каде плус тројца на веќе легната положба, каде не пружав отпор, продолжија да ме клоцаат уште едно 7-10 секунди. Ми беа ставени лисици и спектакуларно бев уапсен. Потоа, бев одведен до полициско комбе, каде бев пренесен во полициска станица и каде ги поминав следните 24 часа заедно со уште 15-тина приведини. Бев во шок.
Бев и повреден каде во текот на ноќта бев одведен до болница со придружба на полицаец. Епилогот беше, раскрварена подлактица, болки во глава и најголеми болки во градниот кош, каде беше потребна коњска инекција да ми ги смири болките. После 24 часа бев ослободен без кривична пријава против мене.
TS: As I mentioned, at the moment I arrived in front of the government there were thousands of young and furious people. Many threw eggs at the government building. Some threw rocks. Some were tying together the Macedonian, Albanian, Turkish and Serbian flags and were yelling: “Together we are stronger!” I didn’t throw any objects. I just used my voice. I met many acquaintances. I knew there were small incidents and clashes with the police near to where I was standing, but it was nothing serious until the moment when a group of people, masked with T-shirts over their heads and hats, started throwing concrete tiles, stones and bottles at police officers. It’s not mine to say if they were infiltrated purposefully to cause problems with the police.
However, I could feel that the situation was getting out of control and the police, through their Rapid Response Unit, was then ordered to forcefully disperse the crowd. I started retreating as much as I could. There were so many people, some ran away in panic, others clashed with the police, and some had their hands up in the air and did not move. But, it was too late. The situation had escalated. The police used force. The crowd dispersed in several directions. I was with some of the people, but I was no longer a part of the crowd. I was a bit a further away from the point where police and protesters were clashing. Everyone was running in panic. At one point I said to myself “Why run? I haven’t done anything wrong.”
I noticed there were special forces all around, running after protesters. At one point, while I was trying to shield myself from a bottle or a stone that was being thrown in the air, out of nowhere I was grabbed by an officer of the special forces who swore at me. I put my hands in the air and I was saying to him: “Hey, hey, I’ve done nothing wrong, I don’t have anything on me.” I wasn't even allowed to finish; he threw me to the ground as he punched me twice in the back of the head, but I still continued saying: “Hey, I’ve done nothing wrong.” The biggest shock for me was when three other officers joined this bulky officer that had me pinned to the ground. I was on the ground, I wasn’t resisting in any way and they kept kicking me for another 7-10 seconds. I was cuffed and arrested in a very theatrical manner. I was then taken to a police station where I spent the next 24 hours together with about 15 other apprehended protesters. I was in shock.
I was also hurt and during the night they took me to a hospital with a police escort. The aftermath of my arrest was a bleeding forearm, pain in my head and excruciating pain in my chest. The dose of painkillers I was given in order to alleviate the pain was probably enough to subdue a horse. After 24 hours I was released with no criminal offense charges against me.
VI: What impact have the events of May 5 had on you?
ТС: Настаните од 5-ти мај, никако не ми влијаеа позитивно. Имав трауми и флешови од тепањето до степен да прв пат во живот посетам и разговор со психотерапевт. Се чувствував некако изигран, понижен. Бидејќи од моето апсење помина и видеолента, каде повеќето блиски пријатели и познаници ме видоа и се вознемирија. Бидејќи не ме знаат како таков. Јас никогаш не сум бил во тепачки и конфликти. Од друга страна се чувствував горд што бев таму. Но, сè на сè…негативно искуство.
TS: The events from May 5, in no way positively. I was traumatized and had flashbacks from the beating, so severe that for the first time in my life I had to seek professional help from a psychotherapist. I felt played, humiliated … as my arrest was also captured on video, so many close friends and acquaintences saw me and felt upset. Because they don’t know me as that kind of person. I have never gotten in fights or had conflicts with others. On one hand, I felt proud that I was there, but on the other, it was a negative experience overall.
VI: Had you attended protests before or had encounters with the police previously?
ТС: Сум одел на протести да. Секогаш културно, фино и гласно. Сум бил на студентски протести, протести на хонорарци, протести против промена на името на оваа земја, протести за се што сум мислел со своја глава дека вреди да излезам, по мое лично убедување, без никаков притисок од трета страна.
Никогаш не сум имал пробле со полиција во живот. Доволно сум образован и воспитан и знам дека удар на полицаец е удар на држава. Сепак тие нè бранат. И нив не им е лесно. И они знаат од кај смрди рибата.
TS: I’ve been to protests, yes. Always in a very cultured, appropriate and loud manner. I was at the student protests, the protests for part-time workers, at protests against the changing of the name of the country, generally I’ve attended protests which I thought where worth my presence, always because this was something that I wanted, never due to pressure from someone else. And I’ve never had problems with the police. I am educated and aware enough to know that every attack on a policeman is an attack on the state. They do defend us. It’s not an easy job for them either. They are also aware that the fish rots from the head down.
VI: On what grounds were you arrested? What happened afterward?
ТС: Обвиненината во полициската станица беа: поради учество во толпа и поради пружање отпор на полиција при апсење. Јас како прво, бев далеку од толпа веќе кога ме фатија, а како второ, толку експресно ме треснаа на земја, ме расшутираа, што не можев со прст да мрднам камо ли отпор да давам. Секако, тие обвиненија ги одбив и не ги потпишав. Против мене нема кривична пријава, има само прекршочна која е во тек некаде во суд.
TS: The charges against me were “participation in a crowd and resisting arrest”. First, I was not a part of a crowd when they caught up with me, and second, they threw me on the ground in such a short amount of time and started kicking me that I did not have the time to move a finger, let alone resist arrest. Of course I rejected the charges and did not sign statements admitting them. There’s no criminal offense charge against me, only a misdemeanor charge which is still ongoing.
VI: How did the police treat you and how do you feel about them now?
ТС: Полицајците кои ме приведоа секако дека во тој афект беа груби. За тоа се обучени специјалците. Додека бев во станицата 24 часа, не можам да кажам лош збор. Обичните полицајци таму беа многу човечни и фер. Се чувствувам ок во поглед на нив, иако добивам напади на паника кога поред мене ќе протрча ЕБР. Не им се лутам на нив. Се лутам на оние кои дадоа наредба за чистење на толпа. Истите оние кои кога примаат специјалец, не прават темелни психички тестови и физички, доколку се приведе некој на земја, како и на кој начин треба да се прави тоа, без прекумерна употреба на сила, особено не на некој што се спротивставува.
TS: The police officers that detained me were very aggressive in that situation. This is what they are trained for. I cannot say anything bad about the police officers in the police station where I was detained. They were very courteous and fair. I feel okay about policemen, although I get panic attacks when I see policemen from the Rapid Response Unit running past me. But I am not angry with them. I am angry with the ones who gave the orders to “clear out” the crowd. It’s the same people that hire special forces officers and don’t require of them to pass any in-depth physical and psychological tests, they are not trained properly, about how to tackle a situation when someone is on the ground and is not resisting … that there is not reason to use excessive force.
VI: Who offered the most support to you in that moment?
ТС: Најголема подршка во тој период добив од моите најблиски пријатели, кои уште истата вечер беа во полициската станица. Моите не знаеа, што конкретно се случило со мене, се додека не дојдов дома, каде откако им раскажав, се расплакаа. Многу ми беше криво што ги вознемирив моите, немав таква намера. Имав само намера да го искажам мојот револт. Добив огромна поддршка и од моите претпоставени и колеги од тогашното работно место. Искрено, бев малце уплашен да не ја изгубам позицијата, бидејќи сепак бев фатен на камера со лисици позади мене, воден од џандар до комбе. Но, најголема подршка добив од нив, без да бидам прашан дали сум згрешил нешто и ја имав безрезервната поддршка, што ме доведе на неколку пати близу до солзи.
TS: I received the biggest support from my closest friends that came to the police station that very night. My parents didn’t know what had specifically happened to me until I came back home and told them, which is when they started crying. I felt very guilty for upsetting them, it was never my intention. I just wanted to express my anger. I also received tremendous support from my superiors and my colleagues at the work place I was at at the time. To be frank, I was a bit scared about losing my job as I was caught on camera getting handcuffed and lead to a police van. But, they proved to be my greatest support. It was the type of unconditional support; they never asked me if I had done something wrong, which almost brought me to tears several times.
VI: What would you say to people in a similar situation such as yourself?
ТС: Би сакал да порачам, да ја дигнат главата гордо без разлика на ударите. Дека борбата за она што чувствуваш дека не чини, вреди, па макар донесе и последици, психички воглавно. Би порачал доколку веќе ескалира ситуацијата и полиција трча према нив, да трчаат колку што можат побрзо и да не се надеваат на дигнати раце, peace and love. Во тие моменти има ќотек. И во момент на афект специјалците не можат да препознаат кој е крив, а кој не. Би сакал да порачам дека, доколку некои има трауми, да не се срами и да го признае тоа и да побара помош од психотерапевт. Пост-трауматски шок е можеби и полош од самата траума.
TS: I’d like to tell them to stand proud, no matter the punches thrown at them. That the fight against something that does not feel right is worth it, despite the consequences, psychological consequences mostly. I would advise them to run as fast as they can if they see the police charging towards them. And they should forget about putting their hands up and hoping for peace and love. There’s beating in those moments. And in these moments police officers cannot know who’s guilty and who’s not. I’d also like to advise these people to visit a psychotherapist if they experience trauma. Post-traumatic stress can be worse then the trauma itself.
VI: You’ve joined the Colorful Revolution. Based on your experience last year, what advice would you give yourself?
ТС: Уфф тешко прашање. Не знам. Јас веќе си порачав и си ветив на себе си дека нема пак да одам на протести. Дека нема да вознемирам никој од моите блиски. Дека ако сакај нешто да менува, нека излезе некој друг. Јас го изедов. Се водев по ова, од гнев, разочараност, а искрено и од страв. Страв да не ми се случи пак истото.
Бев многу немирен и нервозен што тоа што ми се случи ми влеа страв да не помислам да протестирам.
Но, поради срамната одлука за аболиција на претседателот одлучив да им се придружам на Протестирам после 5-тиот ден на протести.
Срце желно за правда, не издржа, што да правам!
TS: That’s a difficult question. I don’t know. I already promised myself I would not join any more protests. That I won’t upset any loved ones. That if you want change, you should wait for someone else to go out instead. I got the short end of the stick. I was guided by this, by the rage, disappointment … and if I am to admit, by fear. Fear of the same thing happening to me. I felt very restless and anxious that I allowed for this experience to scare me to the point of not protesting. However, it was the shameful decision of our president to issue blanket pardons that pushed me to change my decision and join the #Протестирам (I protest) movement after the fifth day. The heart wants justice, and would got give up. What was I to do?
VI: Any other reasons?
ТС: За внука ми од сестра. За Јана. Јас можеби ќе заминам од тука. И јас размислувам како секој втор младич во земјава. Но, внука ми има 9 години и се развива. Ќе дојде на тинејџерски години, факултет, ќе се соочи со животот, ќе се соочи со ова шизофрено општество. Или можеби со едно ново, убаво, средено, мирно и функционално општество каде ќе може да ги остварува своите соништа. Кој знае? Историјата ќе покаже. Пред да се случи било што, сакам да знае дека го нејзиниот вујко се борел за она да има поубав живот. Барем толку можам да сторам. Да #Протестирам за неа.
ТС: For my niece, Jana. Maybe I’ll leave this place. I have the same thoughts as most young people in this country. But my niece is 9 years old and growing. When she reaches teenage years, or university, she will have to face life, face this “schizophrenic” society. Or perhaps a new, pretty, structured, calm and functional society where she can fulfill her dreams. Who knows? Time will show. But before anything happens, I want her to know that her uncle fought for her, so she could have a much better life. Yes, #Протестирам (I protest) for her.
Tome Stankovski, who was detained and charged with participation in a crowd while protesting in last year's protests in Skopje. Photo by Krsto Zlatkov
VI: In your opinion, how is the Colorful Revolution related to the events of May 5, 2015?
ТС: И лани, како и сега она што го приметувам во шаренава револуција, има луѓе од сите националности, вери, години. Што дава до знаење дека сепак, луѓето можат да се спојат за една повисока идеја, а тоа е убав и пристоен живот, нормални политичари и правна држава.
Но, и лани после 5-ти Мај и Куманово, као и после 17-ти Мај настана панаѓур со кампови и контра кампови, имам чувство дека и оваа шарена револуција може да стане панаѓур, дека ќе биде една добра дружба со гнев по улиците и дека се ова ќе се заборави.
Дај Боже да грешам.
Во меѓувреме, Нема Правда, Нема Мир и напред Шарена Револуција!
TS: Last year, as well as now, what I have noticed is that there are people at the protests from different ethnic communities, religions, age. This tells me that people are able to come together for a higher purpose after all, and that’s having a nice and decent life, normal politicians and a country with the rule of law.
However, as last year, after May 5 and the Kumanovo [where fighting between police and armed groups five days later left 22 dead], and May 17 [when 60,000 people protested for Prime Minister Nikola Gruevski's resignation], it’s also possible for the Colorful Revolution to become a type of carnival, with the camps and the counter-camps. And then aside from socializing and being angry in the streets, everything else might be forgotten. God, I hope I am wrong. In the meantime, no justice, no peace, and forward with the Colorful Revolution!
VI: What lessons should be taken away from last year’s protests?
ТС: Па јас, сигурно извлеков лекција. Лекцијата дека не може и не смее никој повеќе да манипулира со народот. Мислам дека е извлечена лекција.
На крај се сведуваш на две екстреми: Последна битка за некаква правна и нормална држава каде ќе излезат на протести 100.000 луѓе или истите тие 100.000 ќе се гушкаме на аеродром, секој со билет во еден правец во рака.
Јас, секако дека морам да бидам претпазлив. Се разбудија многу луѓе. И треба. Моите дедовци се бореле против фашисти и османлиии со цел да јас живеам добро и да градам тука.
TS: Well, I certainly learnt my lesson [laughs]. The lesson learnt is that no one can and should manipulate the people anymore. At the very end we face two extremes: either we fight the last fight for a normal country with a rule of law where 100,000 people will go out on the streets, or otherwise all those 100,000 of us meet at the airport and embrace each other, each with a one-way ticket in our hand. Of course, I need to be careful. Many more people are awake now. And they should be. My grandfathers fought against the fascists in World War II and the Ottoman Empire before that, so I can live well and build a life here.
VI: What are the next steps for the Macedonian people?
ТС: Само масовност.. Мирно и многу гласно. Без удари кон полиција. Со надеж дека ќе биде препознаена правдата во нивните срца и ќе се приклучат на народот и овој систем ќе се замени со некој нов, поубав, поведар, почовечен, попозитивен, пошарен. Како што е шаренава револуција. Како што се луѓето кои движат со Протестирам. Паметни, убави, културни и желни за убав живот во својата земја.
TS: Only massive protests. Peaceful and very loud. No attacks on the police. With hopes that they’ll recognise justice and they’ll join the people in replacing this system with a new one that’s nicer, more positive, more courteous, more colorful, like this Colorful Revolution. Like the people of #Протестирам (I protest). Smart, beautiful, respectful and willing to lead a better life in their country.